Artikel 1, Een serie van 5 artikelen: Van Rome naar Jeruzalem – De verborgen lijn door de wereldgeschiedenis
Datum: 24 Augustus 2026
Auteur: Redactie Radio Israël
Wie Openbaring 17 en 18 leest, komt al snel bij Rome uit. Dat is begrijpelijk. Johannes leefde in een wereld die door Rome werd beheerst. De Romeinen hadden Jeruzalem ingenomen, de Tweede Tempel verwoest en het Joodse volk zwaar getroffen. Rome was bovendien beroemd om haar zeven heuvels en vormde het politieke en economische centrum van een groot deel van de toenmalige wereld.
Babylon het profetische model
In 586 voor Christus veroverden de legers van Nebukadnezar Jeruzalem en vernietigden zij de Eerste Tempel. De profeten beschrijven Babylon daarna als een macht die zichzelf verheft en meent onaantastbaar te zijn. In Jesaja zegt Babylon:
“Ik zal voor eeuwig gebiedster zijn.”
— Jesaja 47:7
Die taal keert opvallend terug wanneer Johannes in Openbaring over Babylon de Grote schrijft alsof ze het zelf zegt:
“Ik zit als een koningin, ik ben geen weduwe en ik zal zeker geen rouw zien.”
— Openbaring 18:7
Ook de taal van Jeremia keert duidelijk terug in Openbaring. Jeremia schrijft over Babylon:
“Babel was in de hand van de HEERE een gouden beker, die heel de aarde dronken maakte; van zijn wijn dronken de volken, daarom raakten de volken buiten zinnen.”
— Jeremia 51:7
In Openbaring vinden we hetzelfde beeld terug. Over Babylon wordt gezegd dat de koningen van de aarde met haar ontucht bedreven en dat de bewoners van de aarde dronken werden van de wijn van haar hoererij (Openbaring 17:2). Even later staat:
“Omdat van de wijn van de toorn van haar hoererij alle volken gedronken hebben.”
— Openbaring 18:3
Jeremia verbindt het oordeel over Babylon bovendien rechtstreeks met wat het rijk Sion heeft aangedaan:
“Ik zal Babel en alle inwoners van Chaldea vergelden voor al hun kwaad dat zij in Sion voor uw ogen hebben gedaan.”
— Jeremia 51:24
Daarmee wordt de verbinding met Rome belangrijk. Babylon had Jeruzalem ingenomen en de Eerste Tempel vernietigd. Eeuwen later deden de Romeinen iets vergelijkbaars: in het jaar 70 werd Jeruzalem door Romeinse legioenen ingenomen en de Tweede Tempel verwoest. Rome had in de tijd van Johannes de historische rol overgenomen die Babylon eerder tegenover Jeruzalem had vervuld.
Johannes gebruikt dus verschillende beelden uit Jesaja en Jeremia opnieuw. De hoogmoedige koningin uit Jesaja 47 keert terug in Openbaring 18, terwijl Jeremia's ‘gouden beker die de volken dronken maakt’ terugkomt in Openbaring 17 en 18. Ook het verband tussen Babylons optreden tegen Sion en haar uiteindelijke oordeel sluit direct aan bij Johannes' gebruik van de naam Babylon.
Dat helpt verklaren waarom “Babylon” in Openbaring meer kan zijn dan uitsluitend een geografische verwijzing naar de oude stad aan de Eufraat. De naam krijgt ook het karakter van een profetisch patroon: een wereldmacht die zich verheft, volken beïnvloedt, zich tegen God en Zijn volk keert en uiteindelijk zelf onder het oordeel komt.
Het vierde rijk van Daniël
Daniël 2 geeft een nog groter kader. Nebukadnezar ziet een beeld met een gouden hoofd, zilveren borst en armen, bronzen buik en dijen, ijzeren benen en uiteindelijk voeten van ijzer vermengd met leem.
Daniël zegt over het vierde koninkrijk:
“Het vierde koninkrijk zal sterk zijn als ijzer.”
Daniël 2:40
In zowel een lange christelijke als een belangrijke rabbijnse uitleggeschiedenis wordt dit vierde rijk met Rome verbonden.
De profetie eindigt echter niet bij de ijzeren benen. Bij de voeten verandert de samenstelling:
“Dat u de voeten en de tenen voor een deel van pottenbakkersleem en voor een deel van ijzer gezien hebt, betekent dat het een verdeeld koninkrijk zal zijn.”
Daniël 2:41
Daniël 2:43 voegt eraan toe dat de verschillende delen zich zullen vermengen, terwijl zij zich niet werkelijk aan elkaar hechten.
Dat beeld past bij een laatste fase waarin verschillende machten samenwerken, terwijl hun onderlinge verschillen blijven bestaan. Daniël 7 laat hetzelfde vierde rijk vervolgens eindigen met tien horens, die als tien koningen worden uitgelegd.
Johannes neemt deze beeldspraak in Openbaring 17 weer op.
Rome hield niet op in 476
Het wordt vaak voorgesteld alsof het Romeinse Rijk in de vijfde eeuw simpelweg verdween. Dat geldt vooral voor het westelijke rijk. Het oostelijke Romeinse rijk bleef nog bijna duizend jaar bestaan.
Keizer Constantijn had Byzantium in de vierde eeuw uitgebouwd tot een nieuwe keizerlijke hoofdstad. In 330 werd Constantinopel ingewijd.
De inwoners van het rijk dat wij tegenwoordig Byzantijns noemen, noemden zichzelf eeuwenlang Romeinen. Constantinopel werd het politieke centrum van de voortgezette Romeinse staat.
UNESCO beschrijft Istanbul als de stad die achtereenvolgens hoofdstad was van het Oost-Romeinse en het Ottomaanse Rijk en benadrukt haar uitzonderlijke ligging tussen de Balkan en Anatolië en tussen Zwarte Zee en Middellandse Zee. (UNESCO World Heritage Centre)
Wanneer Daniëls vierde rijk Rome is, loopt de historische ontwikkeling van dat rijk niet uitsluitend richting West-Europa. Een groot deel van zijn latere geschiedenis speelde zich af vanuit Constantinopel. Mogelijk dat de twee benen van het beeld van Nebukadnezar een westelijk en oostelijk rijk van Rome verbeelden.
Opnieuw zeven heuvels
Openbaring 17 zegt:
“De zeven koppen zijn zeven bergen waarop de vrouw zit.”
Openbaring 17:9
Rome is beroemd als stad van zeven heuvels. Dit klinkt als een belangrijk argument voor Rome in de bijschrijving van Openbaring.
Opvallend genoeg kreeg ook Constantinopel de reputatie van een stad op zeven heuvels. Dat paste bij haar identiteit als het Nieuwe Rome. De Romeinse macht verschoof naar een tweede imperiale stad die eveneens op zeven heuvels is gebouwd.
Johannes voegt bovendien direct toe dat de zeven koppen ook “zeven koningen” zijn (Openbaring 17:10). De beeldspraak gaat dus verder dan stadsgeografie. Bergen en machthebbers worden met elkaar verbonden.
Dat maakt het mogelijk dat Openbaring een lange geschiedenis van machtsdragers beschrijft.
De kern van de hypothese
De staat die Jeruzalem en de Tweede Tempel vernietigde, namelijk Rome, verplaatste later zijn centrum naar Constantinopel. De stad werd het Nieuwe Rome en bleef eeuwenlang hoofdstad van dezelfde Romeinse imperiale traditie.
Daarom ontstaat een onderzoekslijn die verder reikt dan de keuze tussen twee moderne steden.
Babylon vormt het eerste Bijbelse model van hoogmoedige wereldmacht. Rome neemt in Johannes’ tijd verschillende kenmerken van Babylon over. Constantinopel erft vervolgens de politieke macht van Rome.
Conclusie
Wanneer we Babylon, Rome en Constantinopel naast elkaar leggen, ontstaat een opvallende historische en profetische lijn. Babylon werd in de Bijbel het voorbeeld van een wereldmacht die zich verhief, Jeruzalem trof en uiteindelijk zelf onder Gods oordeel kwam. Rome nam eeuwen later een vergelijkbare plaats in door Jeruzalem in te nemen en de Tweede Tempel te verwoesten. Daarom is het begrijpelijk dat Johannes de taal van Jesaja en Jeremia gebruikt om Rome als een nieuw “Babylon” te beschrijven.
De geschiedenis van Rome eindigde echter niet met de val van het westelijke rijk. De Romeinse macht leefde voort in Constantinopel, het Nieuwe Rome. Daardoor wordt de vraag interessant of de laatste fase van het vierde rijk uit Daniël misschien breder moet worden gezien dan alleen het westelijke Rome. De twee benen, de voeten van ijzer en leem en later de tien koningen wijzen op een lange ontwikkeling waarin de Romeinse machtsstructuur verandert, zich verdeelt en uiteindelijk in een samengestelde vorm terugkomt.
Dat ook Constantinopel met zeven heuvels werd verbonden, versterkt deze onderzoekslijn. Openbaring zelf maakt bovendien duidelijk dat de zeven koppen zowel bergen als koningen voorstellen. Het beeld lijkt daarmee meer te omvatten dan alleen één geografische stad.
De hypothese die uit dit eerste artikel naar voren komt, is daarom dat Rome de historische sleutel blijft, terwijl Constantinopel mogelijk de oostelijke voortzetting van dezelfde imperiale lijn vormt. De volgende vraag is wat er vervolgens met die stad gebeurt. Want Constantinopel bleef geen christelijk-Romeinse hoofdstad. Zij werd later het centrum van een islamitisch wereldrijk dat opnieuw zeggenschap kreeg over Jeruzalem en de Tempelberg.
Dit is het eerste artikel in een serie van 5 :Van Rome naar Jeruzalem – De verborgen lijn door de wereldgeschiedenis
Datum: 24 Augustus 2026
Auteur: Redactie Radio Israël
Afbeelding: Door AI gegenereerd, Redactie Radio Israël
