Datum: 16 augustus 2026
Auteur rabbijn Elie Mischel
Mijn dochter is dit jaar geslaagd voor de middelbare school, en ze vroeg me om één ding. Ze wilde een week of twee met haar vriendinnen door Europa reizen.
Ze had die reis verdiend. Toen we naar Israël verhuisden, moest ze haar hele leven opnieuw opbouwen in een nieuw land en in een nieuwe taal. Ze moest veel harder werken dan klasgenoten die hier waren opgegroeid, terwijl ze wiskunde op hoog niveau studeerde in een taal die ze nog aan het leren was. Ze slaagde in alles. Bovendien vertrouw ik haar volledig, dus ik was niet bang dat ze iets doms of gevaarlijks zou doen.
Toch zei ik nee. Het was een van de moeilijkste gesprekken die ik ooit met een van mijn kinderen heb gehad, omdat ik niet kon wijzen op iets wat zij verkeerd had gedaan of niet had verdiend. Ik voelde me er slecht bij, maar het was de juiste beslissing.
Mijn dochter was niet het probleem. Europa is het probleem, en in haar geval Griekenland, waar zij en haar vriendinnen naartoe wilden.
Griekenland ligt dicht bij Israël, is betaalbaar en mooi, en elke zomer stroomt het vol met jonge Israëli’s die net van de middelbare school of uit het leger komen. Voor een achttienjarige uit Jeruzalem is het de meest voor de hand liggende eerste reis, en jarenlang was het volkomen veilig.
Deze zomer niet.
Deze zomer vond in Griekenland een landelijke dag van anti-Israëlische demonstraties plaats. Duizenden mensen marcheerden in Athene, Thessaloniki en op de eilanden waar Israëlische gezinnen vakantie vieren, terwijl ze haat tegen Israël en Joden riepen. Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde Israëli’s in Griekenland om uit de buurt van menigten te blijven, hun locatie niet op sociale media te delen en alles te verbergen waaraan te zien was dat ze Joods waren.
Dus bracht mijn dochter de week met haar vriendinnen door op het strand in Israël. Ze hadden het geweldig naar hun zin, en ik kon ’s nachts rustig slapen.
Maar dit is wat aan dit alles geen enkele zin lijkt te hebben. Griekenland is een van de landen ter wereld die het meest profiteert van de staat Israël.
Griekenland heeft onlangs een overeenkomst van 4 miljard dollar met Israëlische defensiebedrijven gesloten voor de bouw van een meerlagig luchtverdedigingssysteem dat het Griekse luchtruim tegen raketten en drones moet beschermen. Israëlische bedrijven exploiteren het vliegtrainingscentrum van de Griekse luchtmacht in Kalamata, wat betekent dat Israël Griekse piloten opleidt. De handel tussen beide landen is de 1,3 miljard dollar gepasseerd, er zijn maandelijks meer dan 500 vluchten tussen Israël en Griekenland, en iedere zomer vullen honderdduizenden Israëlische toeristen Griekse hotels en restaurants — een enorme stimulans voor de Griekse economie.
Griekenland ligt aan de overkant van de Egeïsche Zee tegenover Turkije, een land met acht keer zoveel inwoners en een overeenkomstig groot leger, waarvan de regering al jaren de Griekse soevereiniteit over de eilanden betwist. Griekenland wendde zich tot Israël voor bescherming, en Israël leverde die.
Geen enkel Europees land profiteert meer van de staat Israël dan Griekenland, en toch spuiten Grieken teksten als “Dood aan de IDF” op hun muren en jagen ze op Israëlische toeristen om hen op straat in elkaar te slaan.
Waar komt deze haat vandaan? Waarom zou een land dat zoveel voordeel van Israël heeft zich tegen ons keren?
Het antwoord is zo oud als de Bijbel zelf.
Na tien plagen die Egypte hadden verwoest, nadat zijn land in puin lag en hij zijn eigen eerstgeboren zoon had begraven, liet de farao de Israëlieten niet alleen gaan. Hij eiste dat ze Egypte onmiddellijk zouden verlaten.
Maar slechts enkele dagen later veranderde hij van gedachten:
Toen de koning van Egypte hoorde dat het volk gevlucht was, veranderden de farao en zijn dienaren van houding tegenover het volk en zeiden: “Wat hebben wij gedaan door Israël uit onze dienst te laten vertrekken?”
— Exodus 14:5
Waarom veranderde de farao van gedachten?
Er was niets veranderd. Er was geen nieuwe plaag, geen provocatie, geen dreiging van de Israëlieten, die met hun schapen en kinderen de woestijn in trokken. Wat veranderde, was dat de farao Israël vrij zag, buiten zijn bereik, en dat eenvoudigweg niet kon verdragen. De werkelijkheid van een Israël dat vrij was van zijn controle was te veel voor hem. Daarom verzamelde hij zeshonderd strijdwagens en achtervolgde deze natie van voormalige slaven door de woestijn om hen terug naar Egypte te slepen.
De beslissing van de farao werd een ramp voor Egypte. God spleet de zee voor Israël, en toen de Egyptische cavalerie hen volgde, stortte het water terug en verdronk het hele leger van de farao. De grootste militaire macht ter wereld verloor haar leger in één enkele ochtend.
Maar de gevolgen van de beslissing van de farao gingen veel verder dan de vernietiging van zijn leger. Egypte verloor zijn kans op verlossing.
Gedurende het hele verhaal van de Uittocht communiceerde God niet alleen met Mozes en het volk Israël. Alle plagen en alle wonderen waren ook bedoeld als boodschap aan de farao en het Egyptische volk.
“En de Egyptenaren zullen weten dat Ik Hashem ben, wanneer Ik Mijn hand over Egypte uitstrek en de Israëlieten uit hun midden wegvoer.”
— Exodus 7:5
Deze belofte wordt door het hele verslag van de plagen heen herhaald.
“Maar op die dag zal Ik het land Gosen, waar Mijn volk woont, afzonderen, zodat daar geen zwermen insecten zullen zijn, opdat u weet dat Ik, Hashem, in het midden van het land ben.”
— Exodus 8:18
“Toch heb Ik u om deze reden laten voortbestaan: om u Mijn macht te tonen en opdat Mijn naam over de hele aarde bekendgemaakt wordt.”
— Exodus 9:16
God gebruikte de verlossing van Israël om het machtigste rijk ter wereld te leren dat Hij bestaat, dat Hij over de geschiedenis regeert en dat mensen niet gevangen zitten in een betekenisloos universum.
De Egyptenaren moesten hier iets van leren. Dat Israël uit de slavernij wegtrok, was voor Egypte het bewijs dat geen enkele natie gedoemd is om voor altijd te blijven waar zij is.
Zoals de twintigste-eeuwse Frans-Joodse denker Abraham Livni schrijft: het volstaat dat de volken Israël erkennen om meegetrokken te worden in het kielzog van de grootste bevrijding in de geschiedenis. Helaas ontzegde de farao zichzelf deze verlossing; hij bleef koppig vasthouden aan een wereldbeeld waarin het universum gesloten was.
God bood de farao de waarheid over de wereld aan, en de farao antwoordde door Gods uitverkoren volk met zeshonderd ijzeren strijdwagens achterna te jagen.
Bij een nauwkeurige lezing van de Bijbeltekst vonden de Wijzen een aanwijzing voor het falen van de farao en Egypte om Gods boodschap te begrijpen. Het verslag van Israëls vertrek uit Egypte begint met het Hebreeuwse woord vayehi, dat eenvoudigweg “en het geschiedde” betekent. Maar de Wijzen leren dat wanneer de Schrift met vayehi begint, dit verdriet aankondigt. Het is een teken dat er iets treurigs staat te gebeuren. Zij wijzen erop dat de eerste lettergreep van het woord, vay, “helaas” betekent.
Helaas? Israël was zojuist op klaarlichte dag uit Egypte weggetrokken na vierhonderd jaar slavernij. De Uittocht is een van de vreugdevolste gebeurtenissen aller tijden. Welk verdriet viel er dan te betreuren bij de grootste verlossing uit de menselijke geschiedenis?
Voor Israël was de Uittocht een triomf. Voor de volken van de wereld was het een hartverscheurend falen.
God gaf de grootste demonstratie van Zijn macht in de menselijke geschiedenis, en Hij deed dat voor de ogen van het machtigste rijk op aarde, zodat Egypte eindelijk zou begrijpen wie de wereld regeert. De farao zag tien plagen zijn koninkrijk verscheuren. Hij begroef zijn eigen zoon. Met zijn eigen mond liet hij een volk van slaven vrij.
En toch leerde hij niets.
Op het moment dat Israël uit zijn zicht was, spande hij zijn strijdwagens in en ging achter hen aan.
Dat falen kostte de wereld veel. Omdat Egypte de les weigerde te leren, bleef het werk van de Uittocht onvoltooid en zou Israël steeds opnieuw in ballingschap moeten gaan en verlost moeten worden, totdat de volken het uiteindelijk zouden begrijpen: Babylonië, Perzië, Griekenland en Rome.
Zoals Livni schrijft: om de Uittocht uit Egypte te voltooien en aan te vullen wat daaraan ontbrak, moest Israël in de loop van zijn lange geschiedenis vier andere ballingschappen doorstaan.
En de prijs werd niet alleen door Israël betaald. De volken van de wereld verloren veel meer. Egypte kreeg de kennis van God aangeboden, en toen Egypte die afwees, bleef de mensheid duizenden jaren in duisternis en verwarring rondtasten, afgoden aanbidden en rijken op wreedheid bouwen, zonder die ene waarheid die haar had kunnen bevrijden.
Vay. Helaas.
De blindheid van de farao kostte de mensheid duizenden jaren.
Vandaag biedt God de wereld opnieuw hetzelfde bewijs aan. Israël keerde terug naar huis, precies zoals de profeten hadden voorspeld. Wij brachten een dode taal weer tot leven, lieten een woestenij bloeien, verzamelden miljoenen ballingen uit honderd landen en bouwden een van de sterkste legers op aarde.
De volken zien hoe een volk in slechts enkele jaren vanuit de as van Auschwitz tot soevereiniteit oprijst, en volgens de auteur bestaat daarvoor geen natuurlijke verklaring. God is werkzaam in de geschiedenis en roept als het ware naar de volken van de wereld: “Let op!”
Griekenland heeft Gods boodschap misschien wel meer nodig dan de meeste andere landen. Het is een land dat leeft in de schaduw van zijn eigen ruïnes. Griekenland gaf de wereld filosofie, wiskunde, toneel en democratie, maar tegenwoordig behoort het tot de armste landen van West-Europa, gaat het gebukt onder schulden en kan het zonder Israëlische hulp zijn eigen luchtruim tegen Turkije niet verdedigen.
Israël kwam naar Griekenland en bood precies datgene aan wat Griekenland volgens de auteur mist: luchtverdediging, pilotenopleiding, handel, toeristen en investeringen. Israël biedt vriendschap en partnerschap aan, en de Grieken hebben die volgens hem hard nodig.
Maar het diepste wat Israël Griekenland biedt, kan niet in euro’s of raketbatterijen worden uitgedrukt.
Israël biedt hoop.
Een arm land dat nog altijd leeft op de roem van zijn oude geschiedenis en ziet hoe zijn kinderen hun koffers pakken voor Duitsland en Nederland, kan naar het Joodse volk kijken en zien dat verval niet onvermijdelijk is en dat een natie opnieuw geboren kan worden.
En Israël biedt betekenis: de wetenschap dat de geschiedenis ergens naartoe gaat, dat een God die slaven uit Egypte verloste en Zijn volk na tweeduizend jaar naar huis bracht, nog steeds werkzaam is in de wereld.
De terugkeer van Israël zou het begin van een Griekse wedergeboorte kunnen zijn, een levend bewijs dat een kleine natie met een roemrijk verleden opnieuw kan opstaan.
In plaats daarvan marcheren jonge Grieken over het Syntagmaplein en eisen zij de vernietiging van het land dat hun luchtruim bewaakt, terwijl zij doodsbedreigingen op muren schilderen in een stad die mede op Israëlisch toerisme draait.
Griekenland maakt dezelfde dwaze fout die de farao maakte.
Volgens de auteur reageren de Grieken niet op iets wat Israël hun heeft aangedaan. Net als de farao kunnen zij niet verdragen wat Israël ís, en net als de farao gooien zij hun eigen verlossing weg om die van ons dwars te zitten.
Toch zullen de woede-uitbarstingen van de Grieken ons niet van ons stuk brengen.
Zoals Livni schrijft:
“Het volk Israël is opnieuw uit Egypte opgetrokken. Wat de nieuwe farao betreft: er bestaat geen twijfel dat hij hetzelfde lot zal ondergaan als zijn voorganger, die in de Rode Zee verdronk, als ook hij probeert de bevrijdingsbeweging van Israël tegen te houden, die inmiddels onomkeerbaar is.”
Mijn dochter zal haar reis op een dag krijgen. Misschien niet dit jaar, en misschien niet naar Griekenland, maar de haat van deze verdrietige kleine natie jegens het volk Israël zal ons niet schaden.
Wij zullen geen slaap verliezen om een land dat ons liever vervloekt dan door ons gezegend te worden.
Wij hebben een verlossing te voltooien.
Datum: 16 augustus 2026
Auteur: rabbijn Elie Mischel
Afbeelding: de kust van Tel Aviv, met de Middellandse Zee op de achtergrond, Redactie Radio Israel
Website:https://theisraelbible.com/greece-is-making-pharaohs-mistake/
