Datum: 23 juli 2026
Door Sara Lamm
Onlangs luisterde ik naar een interview met Rachel Goldberg-Polin, de Joodse moeder en onderwijzeres wier zoon Hersh op 7 oktober 2023 werd gegijzeld en later in gevangenschap werd vermoord. Lang vóór dat onvoorstelbare verlies stond Rachel als lerares voor een veel kleiner probleem: hoe zorg je ervoor dat een klas vol tieners iets gaat voelen bij Tisja Be’av, de negende dag van de Hebreeuwse maand Av en de treurigste datum op de Joodse kalender? Een dag die dit jaar eind juli valt, terwijl zij er nog nooit van hadden gehoord en geen enkele reden hadden om er iets bij te voelen?
Haar oplossing bestond uit één vraag. Ze vroeg haar leerlingen: waar was je op 11 september?
Wanneer je oud genoeg bent om die dag te herinneren, hoef je daar niet eens over na te denken. Het is er gewoon. Het klaslokaal. De keuken. De autoradio. Het gezicht van degene die het je vertelde. De lucht die ochtend, zo blauw dat het bijna ongepast voelde bij alles wat zich daaronder afspeelde.
Sommige data gedragen zich niet als gewone data. Ze delen de tijd in tweeën. Er is een vóór en een na, en de rest van je leven leef je aan de andere kant van die scheidslijn. Iedere hand in Rachels klas ging omhoog. Leerlingen die het hele semester geen woord hadden gezegd, hadden opeens een verhaal. Pijn zorgt ervoor dat oude geschiedenis als je eigen geschiedenis gaat voelen.
Toen haar leerlingen eenmaal begrepen dat één enkele datum zoveel gewicht kon dragen, kon zij hun uitleggen waarom Tisja Be’av voor het Joodse volk datzelfde gewicht draagt, generatie na generatie.
Iedereen neemt aan dat de Tempel in Jeruzalem viel omdat Rome sterk was. Rome wás sterk. Maar de wijzen die de Talmoed schreven, namen met dat antwoord geen genoegen. Dat zouden wij ook niet moeten doen. Zij zochten naar de werkelijke oorzaak. Wat zij vonden, was geen buitenlands leger, maar een feestmaal.
Het verhaal gaat als volgt. Een rijke inwoner van Jeruzalem gaf een groot feest en stuurde een dienaar op pad om de uitnodigingen persoonlijk te bezorgen. Eén uitnodiging was bestemd voor een man die Kamsa heette. De dienaar maakte een fout en bracht de uitnodiging naar Bar Kamsa, een man aan wie de gastheer een grote hekel had.
Bar Kamsa was verheugd over wat op een verzoenend gebaar leek en kwam naar het feest. Toen de gastheer hem zag, liep hij recht op hem af en beval hem te vertrekken. Bar Kamsa smeekte of hij mocht blijven. Hij bood aan zijn eigen maaltijd te betalen. Daarna bood hij aan de helft van het hele feest te betalen. Vervolgens zelfs het hele feest.
“Verneder mij alleen niet waar iedereen bij is,” smeekte hij.
De gastheer liet hem toch naar buiten slepen, voor de ogen van alle aanwezigen en voor de ogen van de meest gerespecteerde rabbijnen van de stad.
En die rabbijnen bleven gewoon zitten. Ze keken toe. Ze zeiden niets.
Bar Kamsa was zo diep vernederd dat hij rechtstreeks naar Rome ging en tegen de Romeinse machthebbers zei dat de Joden een opstand beraamden. Het was een leugen. Maar het werd de vonk. Enkele jaren later werd Jeruzalem belegerd en lag de Tweede Tempel, het centrum van de Joodse eredienst en het nationale leven, in de as.
De wijzen legden de schuld niet bij Rome. Zij wezen op sinat chinam, ongegronde haat, en op iedere rabbijn in die zaal die zag hoe iemand openlijk wreed werd behandeld, maar comfortabel op zijn plaats bleef zitten. De Schrift had hun al precies verteld wat dat zwijgen betekende:
לֹא־תִשְׂנָא אֶת־אָחִיךָ בִּלְבָבֶךָ הוֹכֵחַ תּוֹכִיחַ אֶת־עֲמִיתֶךָ וְלֹא־תִשָּׂא עָלָיו חֵטְא׃
“U mag in uw hart uw broeder niet haten. U moet uw naaste zeker terechtwijzen, zodat u geen zonde op hem laadt.”
Leviticus 19:17
Dit vers zegt niet alleen dat wij niet mogen haten. Het zegt ook dat wij onze mond moeten openen wanneer wij zien dat er onrecht wordt gedaan. Zwijgen is niet neutraal. God noemt het zonde.
De mannen op het feest waren niet degenen die Bar Kamsa naar buiten gooiden. Zij waren degenen die toelieten dat het gebeurde. De Schrift pleit geen van beide groepen vrij.
Tisja Be’av gaat dus niet alleen over de Tempel. Het gaat ook over de vraag of wij antwoord kunnen geven op deze vraag: waar waren wij de laatste keer dat er voor onze ogen wreedheid plaatsvond en wij besloten dat het veiliger was om te zwijgen?
Waar was je op 11 september? Dat weet je onmiddellijk.
Stel jezelf nu de moeilijkere vraag: waar was je de laatste keer dat je de gelegenheid had om je uit te spreken, maar in plaats daarvan koos voor je eigen gemak?
Geef daar een eerlijk antwoord op en je hebt Tisja Be’av beter begrepen dan veel mensen die op die dag vasten.
Datum: 23 juli 2026
Door Sara Lamm
Afbeelding: De olijfberg, Redactie Radio Israël
Website: https://theisraelbible.com/the-real-reason-the-temple-fell/
