Hoe Arafat een Palestijnse nationale identiteit vormde
Datum: 28 Juli 2026
Redactie Radio Israël
Boekbespreking 'De waarheid over Palestina" door: Lars Enarson
Wie het nieuws over Israël en de Palestijnen volgt, krijgt vaak het beeld voorgeschoteld dat er al eeuwenlang een afzonderlijk Palestijns volk bestond met een eigen land, nationale identiteit en recht op een eigen staat. De geschiedenis laat echter iets anders zien. De naam Palestina is oud, maar de moderne Palestijnse nationale identiteit ontstond pas in de twintigste eeuw.
In zijn boek De waarheid over Palestina beschrijft Lars Enarson hoe deze identiteit doelbewust werd opgebouwd. Yasser Arafat en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, de PLO, speelden daarin een beslissende rol. Met steun van het communistische machtsblok veranderden zij een Arabische bevolkingsgroep voor de ogen van de wereld in een afzonderlijk Palestijns volk met een eeuwenoude aanspraak op het land.
Een oude naam, maar geen oud volk
Palestina was eeuwenlang een geografische benaming. De grenzen van het gebied veranderden regelmatig en het land stond steeds onder het bestuur van grotere rijken. Voor de Eerste Wereldoorlog maakte het deel uit van het Ottomaanse Rijk. Er bestond geen Palestijnse staat, geen Palestijnse regering, geen Palestijns leger en geen afzonderlijke Palestijnse nationale beweging.
De Arabische inwoners verbonden hun identiteit vooral aan hun familie, dorp, stam, godsdienst of aan de bredere Arabische en Syrische wereld. Zij beschouwden zichzelf niet als een afzonderlijk Palestijns volk in de huidige moderne nationale betekenis van het woord.
Tijdens het Britse Mandaat werd het woord “Palestijn” gebruikt voor alle inwoners van het gebied. Ook Joden werden Palestijnen genoemd. Joodse banken, bedrijven, kranten, sportverenigingen en organisaties droegen de naam Palestina. De huidige Jerusalem Post heette oorspronkelijk The Palestine Post.
Het woord Palestijn was dus aanvankelijk een geografische aanduiding. Pas na de oprichting van Israël in 1948 werd het steeds meer gebruikt als exclusieve benaming voor de Arabische inwoners van het voormalige mandaatgebied en hun nakomelingen.
De oprichting van de PLO
De Palestijnse Bevrijdingsorganisatie werd in 1964 opgericht. Vanaf dat moment werd de Arabische bevolking van het gebied nadrukkelijk gepresenteerd als een afzonderlijk Palestijns volk met een eigen nationale strijd.
Yasser Arafat werd het gezicht van deze beweging. Hij wist in korte tijd een grote verandering tot stand te brengen. Binnen enkele tientallen jaren accepteerde de internationale gemeenschap het bestaan van een afzonderlijk Palestijns volk alsof dit al sinds de oudheid in het gebied had gewoond.
Enarson schrijft hierover:
“Arafat slaagde erin een ongelooflijke verandering teweeg te brengen. In minder dan 30 jaar creëerde hij een Palestijns volk en slaagde hij erin, met behulp van terroristische aanslagen, om de hele wereld een speciaal Palestijns volk te laten accepteren alsof ze al sinds mensenheugenis in het gebied bestonden.”
Hiermee wordt niet ontkend dat er Arabieren in het land woonden. Het gaat om de nationale identiteit die later aan deze bevolking werd gegeven. Die identiteit was geen voortzetting van een oude Palestijnse staat, maar het resultaat van een moderne politieke strategie.
Arafat en de KGB
Arafat stond niet alleen in de opbouw van het Palestijnse verhaal. De Sovjet-Unie en haar geheime dienst, de KGB, speelden een belangrijke rol in zijn politieke opkomst en propaganda.
Kort na de Zesdaagse Oorlog van 1967 zorgde Moskou ervoor dat Arafat voorzitter van de PLO werd. De Egyptische leider Gamal Abdel Nasser, die nauw samenwerkte met de Sovjet-Unie, stelde zijn benoeming voor.
In 1969 gaf de KGB Arafat de opdracht om de strijd tegen Israël voor te stellen als een oorlog tegen het Amerikaanse “imperialistische zionisme”. Arafat nam deze formulering over en beweerde later dat hij een wereldwijde imperialistisch-zionistische samenzwering had ontdekt.
De term “imperialistisch zionisme” was echter in Moskou bedacht. Het was een moderne bewerking van antisemitische denkbeelden zoals die in De Protocollen van de Wijzen van Zion werden verspreid. De Russische geheime dienst gebruikte zulke verhalen al lange tijd om haat tegen Joden aan te wakkeren.
De KGB bracht antisemitisme, anti-imperialisme en anti-Amerikanisme samen in één propagandistische boodschap. Israël werd voorgesteld als een koloniale en imperialistische macht, terwijl de PLO werd gepresenteerd als een bevrijdingsbeweging van een onderdrukt volk.
Deze strategie maakte het mogelijk om de strijd tegen Israël internationaal te verkopen als een rechtvaardige strijd tegen het Westen.
Terrorisme als publiciteitsmiddel
Arafat en de PLO gebruikten niet alleen politieke propaganda. Terroristische aanslagen, vliegtuigkapingen en gijzelingen werden ingezet om de Palestijnse zaak wereldwijd bekend te maken.
De aanslagen waren bedoeld om angst te veroorzaken, maar ook om voortdurend media-aandacht af te dwingen. Iedere kaping en iedere aanslag bracht de naam Palestina opnieuw in het nieuws. Zo werd de PLO steeds bekender en groeide de erkenning van een afzonderlijk Palestijns volk.
Voormalig inlichtingenfunctionaris Ion Mihai Pacepa beschreef hoe Arafat zich op de vliegtuigkapingen beroemde. In het PLO-hoofdkwartier in Beiroet hing een wereldkaart waarop met rode vlaggetjes werd aangegeven waar de acties hadden plaatsgevonden. Israël stond op deze kaart aangeduid als “Palestina”.
Door geweld, propaganda en internationale steun slaagde Arafat erin het beeld van de geschiedenis ingrijpend te veranderen. Een moderne politieke beweging werd voorgesteld als de vertegenwoordiger van een eeuwenoud volk.
De vergeten rol van Jordanië
Het oorspronkelijke Britse Mandaat voor Palestina omvatte niet alleen het gebied ten westen van de Jordaan. Ook het grote gebied ten oosten van de rivier maakte er deel van uit.
Groot-Brittannië scheidde dit oostelijke gebied af en maakte er Transjordanië van. Daaruit ontstond later het huidige Jordanië. Hiermee kwam het grootste deel van het oorspronkelijke mandaatgebied onder Arabisch bestuur te staan.
De Arabische bevolking aan beide zijden van de Jordaan was cultureel, taalkundig en familiaal nauw met elkaar verbonden. Er bestond geen duidelijk onderscheid tussen Palestijnen en Jordaniërs.
Toch werd Jordanië steeds verder uit het Palestijnse nationale verhaal verwijderd. De strijd richtte zich volledig op het gebied ten westen van de Jordaan, waar de Joodse staat was opgericht. Hierdoor ontstond het beeld dat alleen Israël gebouwd was op gebied dat voor de Arabische bevolking bestemd was.
De geschiedenis van Transjordanië laat zien dat dit beeld onjuist is. Het grootste deel van het oorspronkelijke mandaatgebied was al vóór de oprichting van Israël aan een Arabisch bestuur toegewezen.
Er bestond geen Palestijnse staat
Vóór 1948 heeft er nooit een onafhankelijke Palestijnse staat bestaan. Er was geen Palestijnse hoofdstad, regering, munt, leger of zelfstandig staatsbestuur.
Het gebied werd eeuwenlang door buitenlandse machten bestuurd. Eerst maakte het deel uit van het Ottomaanse Rijk en daarna kwam het onder Brits bestuur. Israël nam in 1948 dus geen bestaande Palestijnse staat over.
De Joodse staat werd opgericht in het historische thuisland van het Joodse volk. De moderne Palestijnse nationale beweging ontstond juist in verzet tegen de terugkeer van de Joden en de stichting van Israël.
Het verhaal dat Israël een oud Palestijns land heeft veroverd, mist daarom iedere historische grond.
Een politieke identiteit werd wereldwijde werkelijkheid
Arafat wist binnen minder dan dertig jaar de internationale beeldvorming te veranderen. Met hulp van de Sovjet-Unie, de propaganda van de PLO en het gebruik van terrorisme werd een afzonderlijke Palestijnse identiteit opgebouwd.
De Arabische inwoners van het gebied bestonden, maar zij vormden voordien geen eeuwenoude Palestijnse natie. De moderne Palestijnse nationale identiteit ontstond in de twintigste eeuw en werd vooral gevormd door de strijd tegen het zionisme en Israël.
De naam Palestina is oud. De betekenis die tegenwoordig aan het woord Palestijn wordt gegeven, is dat niet.
Wie het conflict werkelijk wil begrijpen, moet daarom drie zaken uit elkaar houden: Palestina als oude geografische naam, de Arabische en Joodse bevolking die in het gebied woonde en de politieke identiteit die door Arafat en de PLO werd gevormd.
De waarheid over Palestina maakt duidelijk hoe propaganda, geweld en voortdurende herhaling een modern politiek verhaal konden veranderen in een wereldwijd aanvaarde voorstelling van de geschiedenis. De werkelijkheid is dat er vóór de twintigste eeuw geen afzonderlijk Palestijns volk en geen Palestijnse staat bestonden.
Het boek is in het Nederlands onder andere te bestellen via de website van Pillar of Fire
Oorspronkelijke titel: The Truth About Palestine: Israel, The Bible, and The Battle for Truth
Datum: 28 Juli 2026
Door: Redactie Radio Israël
Afbeelding: Voorkant van het boek "De waarheid over Palestina"
